Citat 1: str. 10
I eto, to tako proživljeno djetinjstvo zapeklo je u duši, kao živa rana, za cio život, osjetljivog i darovitog dječaka - Hasana Kikića. Tu treba tražiti izvor njegove ljubavi, kao pisca, za radne ljude Bosne, za bosansku sirotinju, otuda potiče njegovo istančano poznavanje života sirotih dječaka, varoških golaća, “lola i hrsuza”, seljaka i radnika, ljudi iz kasabe. Rodio se među njima, gladovao, borio se za opstanak kao i oni od malih nogu. Te doživljaje, zatim atmosferu stradanja narodnih masa Kikić je ovjekovječio u svojoj knjizi P r o v i n c i j a u p o z a d i n i. Doživio je kao dječarac od 1914-1919. u “provinciji u pozadini”, u svoj tragičnoj svireposti, u svoj čudovišnoj nečovječnosti prvi imperijalistički rat, kada su se klasni odnosi razgolitili do kraja, kada se otkrio pravi lik austro-ugarskog razbojničkog imperijalizma i njegovog mladog brata – domaće buržoazije, spremne na svaku podlost i izdaju samo neka joj novac pritiče u hrpama.

Citat 2: str. 13-14
Kao mlad učitelj i pisac radoznalog duha, izrazitog posmatračkog dara, nastavio je da upoznaje Bosnu “na terenu”: selo, kasabu, radne ljude. U selu Hajdareviću kod Zavidovića, u središtu bosanske drvne industrije, služio je godinu dana; tu se začeo njegov roman H o – r u k, tu je izbliže upoznao poluradničku – poluseljačku raju Bosne, tu je našao motive za neke svoje pripovijetke, upoznao ljepote bosanskog šumskog pejsaža. Služi zatim u Rogatici, trgovačkoj kasabi, gdje se krug njegovog iskustva i saznanja o bosanskoj provinciji, o njenoj zaostalosti, o nemilosrdnoj eksploataciji radnih ljudi, o šovinističkim divljanjima, o političkim obmanjivanjima neukih masa religijom, tzv. “nacionalizmom”, kraljem itd. – upotpunjuje do zavidnog stepena. Tu (neumorno proučavajući život okolnih sela, varošica, pilana) dokraja upoznaje društveni i politički život stare Jugoslavije i ta saznanja ga, uz druge uticaje, neopozivo opredjeljuju za komunizam. Postao je komunista, pisac koji aktivno zahvata u probleme kulturne, književne, društvene. I posljedice, naravno, nisu mogle izostati. Počeli su da se okomljuju na njega režimski politikanti i doušnici, gazde iz čaršije, valjalo mu je bježati iz obožavane Bosne...

Citat 3: str. 22-23
Hasan Kikić je kao umjetnik sa dubljim stvaralačkim fondom doživio Bosnu kompleksno: kroz njene radne ljude, njenu prošlost i savremenost, njenu prirodu, njen kolorit. Bosanac od glave do pete, u najljepšem značenju riječi (kojega škole i gospodski hljeb nisu otuđili od masa), Bosnu je nosio u sebi kao njen najrođeniji sin. Bosnu onakvu kakva je: životodavne snage i praiskonske ljepote, veoma sirotnu i ubogu ali beskrajno dragu, zemlju priprostih, srdačnih ljudi, sposobnih za ljudski podvig, zemlju koja je vijekovima teško robovala tuđinu osvajaču i u isto vrijeme domaćem izrabljivaču i nasilniku. Toj Bosni narodnih masa on je posvetio svoje književno djelo, odrekao se ličnog života da bi doprinio njenom uključivanju u opšti tok klasne borbe koja se razgarala, da bi postao njen vatreni, svim srcem odani pjesnik, borac, branilac.

Citat 4: str. 24-25
Revolt gladnih, ispaćenih žena u P r o v i c i j i u p o z a d i n i, sazrijevanje i izbijanje pobune u H o – r u k u i B u k v a m a, dati su u iskričavim poetskim rečenicama, upečatljivo je izražena snaga masa koje stupaju na poprište klasnih okršaja, u kojima radosno spoznavaju da mogu tući i pobjeđivati svirepoga neprijatelja. Intenzitet socijalnog protesta i umjetničke dokumentacije u Kikićevom opusu, djelimično dostižu visok stepen, što omogućava i savremenom čitaocu da sagleda istinu o životu naših masa u toj nedavnoj prošlosti, u svoj stvarnoj strahoti: one u kapitalizmu nisu samo krvavo patile nego i naglo fizički propadale, prijetila im je opasnost najžalosnije degeneracije.
[Idi na vrh]